Bugun...


Çiğdem Harbellioğlu

facebook-paylas
Çocuk gelişiminde ödül ve ceza yöntemi
Tarih: 21-12-2020 14:25:00 Güncelleme: 22-03-2021 19:29:00


Ödül ve ceza yöntemi ebeveynlerin çocuklarını yetiştirirken sık sık başvurduğu bir yöntemdir. Peki bu yöntem ne kadar doğrudur? Avantajları ve dezavantajları nelerdir? Gelin birlikte bakalım.

Öncelikle bilmeliyiz ki ÖDÜL yönteminin temelinde bir koşul yatar. Yani ödülü kazanmanın tek yolu o koşulu yerinde getirmektedir. Aslında diğer bir değiş ile çocuğun yapmak istemediği şeyi bir nevi zorla/rüşvet vererek yaptırma biçimidir. Bu kelimeler her ne kadar sert gelse de işin aslı budur. Evet ÖDÜL kısa vadede o iş için bir motivasyon kaynağı olarak görülebilir ancak, uzun vadede bu yöntemin bir çok olumsuz sonucu vardır. Öncelikle çıkarcı, değer yargılarını kaybetmiş, amaçsız ve sorumsuz yetişkinlerin yetişmesine neden olan bir yöntemdir.

Burada ne demek istediğimi Özgür Bolat’ın “Beni Ödülle Cezalandırma” kitabında paylaştığı bir araştırmayı aktararak anlatmak isterim. “Çocukların okul yolu üzerinde, zemin katta oturan yaşlı bir adam vardır. Çocuklar her gün okula gidiş gelişlerinde yaşla adımın evinin pencere demirlerine çubuk ile vurmak koşulu ile ses çıkartırlar.

Ve bundan büyük bir zevk alırlar. Ancak yaşlı adam bu çıkan sesten çok rahatsızdır. Yaşlı adam çocuklara rahatsız olduğunu söylemesine rağmen bu eylemden çocukları vazgeçiremez. Yaşlı adam düşünür ve bir gün çocukları yanına çağırır. Buradan her geçişte demirlere vuran çocuğa 1 lira para vereceğini söyler. Çocuklar bu habere çok mutlu olur ve her gün okula gelip giderken demirlere vurarak geçerler, ardından da yaşlı adamdan vaadedilen parayı alırlar. Bir süre sonra yaşlı adam çocukları tekrar yanına çağırır ve artık 1 lira değil 50kuruş vereceğini söyler.

Bunu duyan çocuklar üzülür ve bazıları artık demire vurmak istemiz. Çünkü motivasyon kaynağı eskisi kadar cazip değildir. Yaşlı adam bir süre sonra çocukları tekrar çağırır ve çocuklara artık para vermeyeceğini söyler. Bunu duyan çocuklar para yoksa eylem de yok der ve demirlere vurmaktan vazgeçerler. Oysaki çocukların demire vurma nedenleri ilk başta ödül değildi.”

Bu örnek bize şunu gösteriyor ki; Evet ödül ile çocuğu motive edebilirsiniz. Çocuk o işi yapar. Ama ödül ortadan kalktığında çocuk o işi yapmayı bırakır. O davranışı devam ettirmesi için sizin sürekli ödül vermeniz, hatta ödülün derecesini arttırmanız bile gerekebilir. Artık bir süre sonra çocuk yaptığı işten zevk almaz, sadece ödül için o iş ile uğraşır hale gelir. Yaniyetişkinlerin sevmediği işlerde sadece maaşı iyi olduğu için çalışması gibi bir durumdur. Bu da uzun vadede verimliği düşürür, haz ve başarı duygusunu ortadan kaldırır, kişiyi psikolojik olarak olumsuz şekilde etkiler. Ki bu örnekte değer yargısı yoksunluğu da görülmektedir. Yani çocuklar yaşlı adamı rahatsız ettikleri için değil, ödül ortadan kalktığı için eylemi yapmaktan vazgeçmişlerdir.

CEZA yönteminin de benzer etkileri vardır. Bu sefer çocuk ceza almamak için istenileni yapar. Bu da motivasyon kaybına ve aile çocuk ilişkilerinin oldukça zarar görmesine neden olur. Çocukta özgüven kaybı meydana gelir. Çocuk aileden uzaklaşır. Davranışlarını/olayları saklama, hatta yalan söylemeye gibi durumlar ortaya çıkar. Bazen de çocuk cezaya rağmen istenileni yapmayı inkar eder ve bu da durumun meşrulaşmasına sebep olur. Ki bu durum en tehlikelisidir. Çünkü artık olumsuz davranış ödenen bedel karşılığı devam ettirilebilir duruma dönüşür.

Peki ne yapılmalıdır? Öncelikle ödül ve ceza yönteminden kesinlikle uzak durulmalıdır. Örneğin dersini çalışmayan bir çocuğun, çalışmaya başlaması için ödül yada ceza koşulu konulmamalıdır.

Bu yöntemi uygulamak aile için kolaycılıktır. Onun yerine ebeveynler çocuğun ders çalışmamasının nedenlerini araştırmalıdır. Çocuğa bunun nedeni sorulmalıdır? Bu davranışın avantajları ve dezavantajları üstünde konuşulmalıdır. Başarının ve çabanın hazzı üzerine çalışılmalıdır. Yani çocuğa dışsal bir motivasyon değil, içsel bir motivasyon sunulmalıdır. Diğer bir değiş ile ödül ve ceza yöntemi bir hastalığın nedenini ve kaynağını araştırmadan, ezbere reçete yazmak gibidir.

Geçici bir çözüm sağlayabilir ama sorunun kaynağına inilmediği için o hastalığın ilk fırsatta yeniden tekrarlamasına yol açar. Sevgili ebeveynler, işin özeti özgüven ve sorumluluk sahibi, başarılı, aile ilişkileri kuvvetli, mutlu çocuklar yetiştirmek için ödül ve ceza yönteminden uzak durmak işte bu yüzden çok önemlidir. @cocugumilebuyuyorum



Bu yazı 481 defa okunmuştur.

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
nöbetçi eczaneler
ÇOK OKUNAN HABERLER
HABER ARŞİVİ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google RSS
YUKARI